تعاملات مجازی، تنهایی واقعی
فضای مجازی؛ نفوذ به خصوصیترین لایههای زندگی
ابهری در ابتدای صحبتهای خود به ماهیت پنهان و در عین حال قدرتمند فضای مجازی اشاره میکند و میگوید: «شبکههای اجتماعی و فضای مجازی بهگونهای طراحی شدهاند که بشر را بیشتر و بیشتر درگیر خود میسازند. این فضاها توانستهاند به خصوصیترین سلولهای روح انسانها رسوخ کنند، شیوه تعامل و برقراری روابط بین افراد را تغییر دهند و به یکی از ارکان اصلی تعاملات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی تبدیل شوند.»
گسترش تعاملات مجازی؛ فاصله در روابط واقعی
او با اشاره به تأثیرات این فضا بر روابط انسانی ادامه میدهد: «افراد با هر دیدگاه و ایدئولوژی، محتوایی متناسب با تمایلات و باورهای خود در فضای مجازی دریافت میکنند. این موضوع باعث ایجاد همخوانی میان کاربر و محتوای دریافتی میشود. اما در این میان، اعضای خانواده از یکدیگر فاصله میگیرند. مطالعات نشان میدهد وابستگی بیش از حد به تعاملات دیجیتالی میتواند مهارتهای ارتباطی چهرهبهچهره را کاهش داده و باعث تضعیف روابط واقعی و افزایش احساس تنهایی شود.»
پیوندهای سطحی؛ جایگزین ارتباطات عمیق
ابهری به نوع جدیدی از روابط در فضای مجازی اشاره کرده و توضیح میدهد: «در این فضا، پیوندهای اجتماعی با دوستان سطحی شکل میگیرد که جایگزین ارتباطات واقعی میشود. هرچند تشکیل گروههای مجازی با اهداف مشخص، قواعد خود را دارد، اما وقتی ارتباط واقعی با ارتباط آنلاین جایگزین شود، توانایی درک نشانههای اجتماعی نظیر لحن صدا، حالت چهره، زبان بدن و عبارات مستقیم از بین میرود.»
مرگ همدلی با بازیهای خشن و محتوای آشفته
او با نگاهی به محتوای فضای مجازی و تأثیر آن بر رفتار افراد میافزاید: «بازیهای خشن و ویدئوهای بیهدف باعث مرگ همدلی شده، روحیه اجتماعی را تضعیف میکنند و رفتارهای خصمانه را افزایش میدهند. همچنین، قرار گرفتن مداوم در معرض اطلاعات پراکنده، تمرکز را کاهش داده، قدرت تفکر عمیق را از ما میگیرد. فضای مجازی مثل یک رژیم ناسالم برای ذهن است؛ اگر درست استفاده نشود، مغز را فرسوده میکند.»
حذف فناوری راهحل نیست؛ استفاده آگاهانه، کلید ماجراست
ابهری در ادامه، رویکرد افراطی در حذف فناوری را نادرست دانسته و میگوید: «تأثیرات مثبت فضای مجازی را نمیتوان نادیده گرفت. با استفاده از اینترنت و پلتفرمها میتوان با افراد در سراسر جهان ارتباط برقرار کرد، زبان جدید آموخت، فرهنگها را شناخت و حتی در کشورهای دیگر زندگی یا تحصیل کرد.»
او تأکید میکند: «بنابراین، حذف فناوری برای جلوگیری از ریسکها نهتنها ممکن نیست بلکه باعث عقبماندگی نیز میشود. آنچه اهمیت دارد، نحوه استفاده از فضای مجازی و میزان زمانی است که صرف آن میکنیم. رویکردی متعادل، آگاهانه و همراه با سواد رسانهای میتواند از آسیبها پیشگیری کرده و بهرهوری را افزایش دهد.»
نقش رسانه ملی در آموزش سواد دیجیتال
در پایان، ابهری به مسئولیت رسانهها در آگاهسازی جامعه اشاره میکند: «رسانه ملی بهعنوان مرجع فرهنگی و تربیتی، نقش مؤثری در هدایت جامعه بهسوی استفاده مسئولانه از فضای مجازی دارد. تولید محتوای آموزشی، هشدار درباره آسیبها و تقویت ارزشهای فرهنگی و خانوادگی از طریق برنامههای رسانهای، گامی اساسی در کاهش تهدیدات فضای مجازی است.»
خبرنگار: اکرم خاکپور