زنجیرهای از فرصتهای اشتغال تا آمایش بازار
به گزارش آتیه آنلاین؛ در شرایطی که بازار کار ایران با چالشهایی چون نرخ بالای بیکاری جوانان، عدم تناسب مهارت با نیاز بازار و محدودیت منابع برای اشتغالزایی مواجه است، تمرکز سیاستگذاران بر «اشتغال ایجادی» بهعنوان راهبردی عملی و قابل پیگیری، اهمیت دوچندانی یافته است. اشتغال ایجادی که بر پایه توانمندسازی فردی، حمایتهای مالی خرد و شناسایی رستههای کمهزینه و زودبازده بنا شده، به یکی از مهمترین ابزارهای مداخله در بازار کار تبدیل شده است؛ ابزاری که بهویژه در مناطق محروم و برای اقشار آسیبپذیر، اثرگذاری سریعتری دارد.
در روزهای پایانی خرداد 1404 نشستی با محوریت «جمعبندی برنامههای کمی اشتغال دستگاههای اجرایی کشور در سال ۱۴۰۴»، با حضور سیدمالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد. این مقام مسئول در جریان این نشست، از افزایش قابل توجه تقاضا و تمرکز در رسته پوشاک بهعنوان یکی از پرتقاضاترین و پرتکرارترین رستههای اشتغالزای کشور خبر داد؛ موضوعی که هم تهدید و هم فرصت تلقی میشود و نیازمند سیاستگذاری دقیق در مسیر توسعه متوازن بازار کار است.
پوشاک؛ رستهای پیشران در اشتغالزایی
به گفته حسینی، رسته پوشاک در سالهای اخیر بالاترین فراوانی مشاغل ایجادی را در کشور داشته است. این رشد قابل توجه، حاصل تمرکز سیاستگذاران، تخصیص تسهیلات حمایتی و اقبال عمومی به کسبوکارهای کوچک، خانگی و زودبازده در این حوزه است.
وی تأکید کرد: رسته پوشاک از پتانسیل بالایی برای ایجاد زنجیرههای ارزش برخوردار است؛ زنجیرههایی که میتوانند در نقاط مختلف کشور توسعه یابد و در صورت همراستایی با نیاز بازار و ظرفیتهای منطقهای، به اشتغال پایدار منجر شوند.
با این حال، حسینی هشدار داد در صورتی که میزان تسهیلات و حمایتها در این حوزه به شکل هدفمند و مبتنی بر داده نباشد، ممکن است منجر به بحران عرضه بدون تقاضا شود؛ پدیدهای که در آن کسبوکارهای متعدد در یک رسته شکل میگیرند، اما بازار کشش مصرف محصولات تولیدی را ندارد.
اطلس ملی اشتغال؛ پایش و هدفگذاری بر پایه دادههای واقعی
معاون وزیر کار اعلام کرد که سیاست اشتغال ۱۴۰۴ بر مبنای اطلس ملی اشتغال تدوین میشود. این اطلس، بستری برای شناسایی دقیق مشاغل ایجادی، میزان اثربخشی تسهیلات، تحلیل ماندگاری مشاغل و بررسی عملکرد نهادهای واسط در مسیر حمایت از اشتغال خواهد بود.
به گفته او، در این اطلس مشخص میشود کدام رستهها از تسهیلات استفاده کردهاند، چقدر پایداری داشتهاند و کدام بخشها نیاز به مداخله جدید دارند. همچنین اطلاعات حاصل از اطلس میتواند در آینده از هدررفت منابع و دوبارهکاری جلوگیری کند و منجر به آمایش سرزمینی هدفمند بازار کار شود.
سایر مشاغل پرتکرار و با ظرفیت بالا
هرچند در این نشست تمرکز بر حوزه پوشاک بود، اما بررسیهای اخیر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان میدهد سایر رستههای پرتکرار در مشاغل ایجادی کشور در سالهای اخیر شامل صنایع غذایی کوچک (مانند بستهبندی مواد غذایی و تولیدات سنتی خانگی)، خدمات فنی خودرو (مکانیکی، برق خودرو، و خدمات پس از فروش)، فناوری اطلاعات (برنامهنویسی، خدمات آنلاین، طراحی سایت و شبکههای اجتماعی)، کشاورزی خُرد و گلخانهای و تولید محتوا و خدمات دیجیتال در قالب مشاغل خانگی و آزاد است.
همچنین، رستههایی مانند آرایش و بهداشت فردی، مشاغل مربوط به خدمات آموزشی (معلم خصوصی، کلاسهای مهارتی) و برخی حوزههای صنایع دستی نیز بهواسطه تسهیلگری نهادهای حمایتی و توسعه زیرساختهای آموزش مهارتی، رشد قابل توجهی داشتهاند.
چشمانداز سیاست اشتغال؛ همگرایی نهادها و پایداری مشاغل
حسینی در این نشست از انسجام میان دستگاههای دولتی، نهادهای حمایتی و مؤسسات توسعهدهنده کسبوکار ابراز رضایت کرد و آن را نقطه آغازی برای تحولات ساختاری در مدیریت بازار کار و هدایت منابع مالی به سمت مشاغل پایدار دانست.
او همچنین با تأکید بر لزوم پایش ماندگاری مشاغل، گفت: اگر به فردی سه سال پیش تسهیلاتی دادهایم، باید امروز بتوانیم ارزیابی کنیم که آیا آن کسبوکار همچنان فعال است یا خیر. تنها در این صورت است که میتوانیم رستههایی با نرخ موفقیت بالا را شناسایی کرده و بر توسعه آنها متمرکز شویم.
لازم به ذکر است که افزایش چشمگیر اشتغالزایی در حوزه پوشاک نشانهای از ظرفیت بالای این رسته در ایجاد کسبوکارهای کوچک و خانگی است؛ اما این ظرفیت تنها زمانی به مزیت اقتصادی پایدار تبدیل میشود که با دادهمحوری، شناخت دقیق بازار و آمایش سرزمینی همراه باشد.
ایجاد اطلس ملی اشتغال و تمرکز بر تسهیلات خرد و هدفمند، میتواند نقشه راهی برای جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته و تضمین پایداری بازار کار ایران در سالهای پیشرو باشد.