حمایت؛ وظیفه اخلاقی و ضرورت راهبردی
در همین رابطه، علی حیاتنیا، دکترای اقتصاد و کارشناس اقتصادی در گفت و گو با آتیه آنلاین گفت: تخریب زیرساختهای حیاتی مانند شبکههای آبرسانی، برق، گاز، بیمارستانها، مدارس و جادهها، دسترسی مردم به خدمات اولیه را بهشدت محدود میکند. این تخریبها یا مستقیماً ناشی از درگیریهاست یا در اثر بیثباتی و کمبود منابع رخ میدهد.
وی با اشاره به اینکه «در چنین شرایطی، کیفیت زندگی به طور محسوسی کاهش مییابد» ، افزود: شهروندان عادی علاوه بر خطرات مستقیم جنگ، با بحرانهای ثانویه مانند نبود بهداشت، گسترش بیماریها، بیخانمانی و محرومیت از آموزش مواجه میشوند.
به گفته این کارشناس اقتصادی، بیم احتمال افزایش اختلال در زیرساختهای حیاتی، شکل گیری چرخهای معیوب از فروپاشی سیستمهای تأمین معیشت، تشدید فقر و بیثباتی اقتصادی و افزایش آسیبپذیری گروههای اجتماعی بهویژه کودکان و زنان. دو چندان می شود.
وی تأکید کرد: جنگ نهتنها زیرساختهای فیزیکی، بلکه ساختارهای اجتماعی و اقتصادی جامعه را نابود میکند و بازسازی آنها نیازمند زمان و منابعی است که غالباً در دسترس نیست.
بستههای حمایتی دولت ضروری است
این کارشناس اقتصادی جنگ را عامل اصلی کاهش شدید تولید، افزایش بیکاری، رکود بازارها و رشد فزاینده تورم دانست. به گفته وی، درگیریهای نظامی فعالیتهای اقتصادی، بهویژه در بخشهای تولیدی و خدماتیرا به شدت مختل میکند.
او افزود: «سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی سقوط میکند و منابع مالی دولتها به جای صرف شدن در پروژههای عمرانی و رفاهی، به هزینههای نظامی و بازسازی خرابیهااختصاص پیدا می کند.
حیات نیا هشدار داد که نتیجه مستقیم این شرایط، افت شدید سطح زندگی قشرهای کمدرآمد و آسیبپذیرجامعه و افزایش نابرابریهای اقتصادی است.
دولتها مسئولند؛ چتر حمایتی ضروری است
وی با تأکید بر مسئولیت دولتها در این شرایط دشوار، گفت: دولتها باید با احساس مسئولیت، اقدام به طراحی و اجرای بستههای حمایتی اقتصادی هدفمند کنند. این بستهها میتوانند فشار اقتصادی بر مردم را کاهش داده و بخشی از آسیبها را جبران کنند.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به مهمترین اجزای این بستههای حمایتی گفت: پرداخت کمکهزینه نقدی یا غیرنقدی به نیازمندان، تامین کالاهای اساسی با قیمتهای مناسب، اعطای یارانههای انرژی، اعطای معافیتهای مالیاتی به کسبوکارهای آسیبدیده از جنگ و حمایت ویژه از سالمندان، کودکان، خانوادههای بیسرپرست و افراد دارای معلولیت و آوارگان باید در دستور کار و اقدام عاجل قرار گیرد.
حیات نیا تأکید کرد: اجرای بهموقع و موثر این حمایتها برای کاهش آلام مردم و جلوگیری از فروپاشی بیشتر اقتصادی در دوران پساجنگ حیاتی است.
این کارشناس ارشد مسائل اقتصادی، در ادامه بر ضرورت دقت و شفافیت در اجرای بستههای حمایتی دوران جنگ تأکید کرد و هشدار داد: غفلت از حمایتهای اقتصادی میتواند به فروپاشی اجتماعی منجر شود.
حیات نیا اولین شرط موفقیت بستههای حمایتی را دسترسی به اطلاعات صحیح دانست و گفت: تدوین این بستهها نیازمند دادههای دقیق اجتماعی و اقتصادی است. باید نظامی کارآمد برای شناسایی عادلانه افراد نیازمند ایجاد شود تا منابع بههدر نرود.
وی افزود: استفاده از فناوریهای دیجیتال، سامانههای یکپارچه ثبتنام و همکاری نهادهای دولتی، غیردولتی و بینالمللی برای تحقق این هدف حیاتی است.
این اقتصاددان دومین چالش کلیدی را تأمین مالی پایدار بستهها عنوان کرد: در شرایط کمبود منابع دولتی به دلیل جنگ، باید از بهینهسازی بودجه عمومی، جلب کمکهای بینالمللی و ظرفیت سازمانهای مردمنهاد استفاده کرد.
وی هشدار داد: فساد و رانت همچون تیغی دولبه است. توزیع ناعادلانه نهتنها اعتماد مردم را از بین میبرد، بلکه اثربخشی حمایتها را نابود میکند.
حیات نیا با اشاره به تجربه کشورهای جنگزده هشدار داد: تاریخ نشان داده غفلت از حمایت اقتصادی مردم، بحرانهایی بسیار عمیقتر از فقر ایجاد میکند: مهاجرتهای گسترده، ناآرامیهای داخلی و حتی فروپاشی ساختارهای مدنی از جمله این تبعات است.
وی تأکید کرد: حمایت از مردم در بحبوحه جنگ تنها یک تکلیف اخلاقی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ انسجام ملی، تقویت مقاومت اجتماعی و تضمین بازسازی پایدار پس از جنگ است. بدون آن، بنیانهای جامعه متزلزل میشود.
گفت و گو: مهین داوری