طرح «یارانه دستمزد» چهره بازار کار را تغییر میدهد؟
به گزارش آتیه آنلاین، طرح «یارانه دستمزد» طرحیست که با هدف حمایت از اشتغالآفرینی و تشویق کارفرمایان به جذب نیروهای جوان جویای کار در دستور کار قرار گرفته است. در این طرح، دولت بخشی از هزینههای نیروی کار شغل اولی زیر ۳۵ سال برابر با ۳۰ درصد از دستمزد آنها را برعهده میگیرد؛ در واقع در این طرح کارفرما فقط ۷۰ درصد دستمزد را برای نیروی کار جوان زیر ۳۵ سال، میپردازد و ۳۰ درصد باقی دستمزد را از دولت به عنوان یارانه میگیرد.
اهداف این برنامه، کاهش هزینههای کارفرمایان و ایجاد انگیزه برای استفاده از نیروی کار متخصص عنوان شده است. اجرای این طرح با تمرکز بر مناطق کمتر توسعهیافته صورت گرفته و شیوهنامه آن با توجه به اولویت این مناطق تنظیم شده است. منابع مالی مورد نیاز از بودجه سالانه، کمکهای مردمی و درآمدهای حاصل از هدفمندی یارانهها تأمین میشود.
اهداف طرح
طرح یارانه دستمزد در سال ۱۳۹۸ توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایران بهطور رسمی آغاز شد. این طرح در پاسخ به افزایش نرخ بیکاری، بهویژه در میان جوانان و فارغالتحصیلان دانشگاهی و با توجه به آمارهای ارائه شده از مراجع رسمی که نشان از افزایش نرخ بیکاری جوانان داشت، طراحی و تدوین شد؛ از سوی دیگر، یکی دیگر از انگیزههای طراحان، کاهش هزینههای اشتغال در شرایط رکود اقتصادی بود، در زمانی که انگیزهها برای اشتغالزایی و کارآفرینی پایین است.
براساس اطلاعیههای رسمی، طرح یارانه دستمزد بر مبنای دو راهبرد کلیدی تدوین شده است، اول کاهش نرخ بیکاری در میان فارغالتحصیلان دانشگاهی که ظاهراً قرار است در کنار طرح کارورزیِ فارغالتحصیلان که به کارفرما در صورت انعقاد قرارداد، معافیت دو ساله بیمهای اعطا میشود، از حجم سنگین تحصیلکردگان بیکار بکاهد و کارآفرینان را به بهرهگیری از نیروی جوان تحصیلکرده ترغیب کند. راهبرد دوم، محور قرار دادن استانهای محروم است؛ در طرح یارانه دستمزد، دولت ۳۰ درصد از دستمزد نیروهای جوان را میپردازد و این یارانه نقدی میتواند ریسک کارآفرینی در منطق حاشیهای و محروم را که معمولاً سرمایهگذاری در آنها بازه سودآوری پایینتری دارد، کاهش دهد.
براساس اعلام دولت، «جامعه هدف این طرح را شغل اولیها، فارغ التحصیلان، جوانان جویای کار و بنگاههای اقتصادی رسمی فعال در شهرستانهای کم برخوردار تشکیل میدهند».
استقبال از طرح
آمارهای رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان میدهد، کارفرمایان استقبال نسبتاً خوبی از طرح «یارانه دستمزد» به عمل آوردهاند؛ تا آذرماه ۱۴۰۳، تعداد ۷ هزار و ۱۸ کارفرما در این طرح مشارکت داشتهاند و تعداد متقاضیان به ۴۳ هزار و ۴۴۱ نفر رسیده است. از این تعداد، ۳۷ هزار و ۲۶۳ قرارداد منعقد شده و ۲۸۴ قرارداد تا آن زمان همچنان فعال بوده است.
پیش از آن، در شهریور ماه ۱۴۰۳ نیز آمار نتایج عملکرد اجرای طرح یارانه دستمزد منتشر شد که نشان میداد تا آن زمان بیش از ۴۳ هزار و ۴۰۰ نفر در این طرح ثبتنام کرده و در سه استان خوزستان، مازندران و کرمانشاه بیشترین تعداد داوطلب ثبت نام و جذب کارجو حضور داشتهاند. تا شهریور ۱۴۰۳، تعداد ۳۷ هزار و ۲۶۳ نفر موفق به انعقاد قرارداد کار در طرح یارانه دستمزد شده بودند. ۳۰۸ قرارداد نیز در شرف انعقاد بوده است. همچنین طبق این گزارش، ۷۰۱۸ کارفرما از طرح استقبال کرده بودهاند.
هنوز آمارهای رسمی مربوط به پیشبرد طرح در بهار امسال منتشر نشده اما علیالقاعده باید نمودارهای مشارکت در طرح یارانه دستمزد صعودی باشد.
در عین حال، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تلاش کرده تسهیلگریهای لازم را برای جامعه هدف طرح به عمل بیاورد تا بتوانند خیلی ساده در طرح مشارکت داشته باشند. براساس اعلام این وزارتخانه «برای دریافت یارانه دستمزد، منوط به ثبت نام کارگاه و کارجو، در سامانه مربوطه، بارگذاری مدارک لازم، مانند مدرک تحصیلی، مدارک هویتی و لیست حق بیمه واریزی به سازمان تامین اجتماعی و برخورداری از شرایط لازم، نظیر داشتن شرط سنی (برای کارجو) و فعال بودن کارگاه در زمان اجرای طرح یارانه دستمزد (برای کارگاه) است» و نیازی به مراجعه حضوری یا ارائه مدارک به صورت کاغذی نیست.
چالشهای طرح
با همه اینها، «فرامرز توفیقی» فعال کارگری در گفتگو با آتیه آنلاین تاکید کرد: «در شرایطی که رکود اقتصادی ادامه دارد و هزینههای تولید بالاست، طرحهایی مانند یارانه دستمزد، فقط نقش مسکن را دارند و نمیتوانند تغییر معناداری در نمودارهای اشتغالزایی به وجود بیاورند».
او افزود: از سوی دیگر، حداقل دستمزد برای گذران زندگی کفایت نمیکند، لاجرم پرداخت یارانهای آن از سوی دولت، وقتی نیروهای جوان تحصیلکرده رغبتی برای درآمدزایی از طریق اشتغال رسمی ندارند، چندان جاذبه ایجاد نمیکند. وقتی درآمد برخی مشاغل کاذب تا 10 برابر دستمزد مصوب شورای عالی کار است، سوال اصلی این میشود که چطور باید جوانان را به کار کردن در کارگاهها تشویق کرد.
با وجود همه چالشها و ضعفها، گسترش طرحهایی مانند طرح یارانه دستمزد و برطرف کردن کاستیهای آن، میتواند تا اندازهای چهره بازار کار کشور را به نفع اشتغال مولد اصلاح کند؛ این اصلاحات باید به گونهای باشد که جوانان فارغالتحصیل دانشگاهی، اشتغال در بازار کار کشور را به تمام گزینههای جایگزین از جمله اشتغال کاذب یا مهاجرت ترجیح دهند.