نرخ های بالای بیکاری در مناطق مرزی
به گزارش آتیه آنلاین، آمارهای رسمی نشان میدهد، نرخ بیکاری در مناطق مرزی کشور بهویژه در استانهایی مانند سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، کرمانشاه و کردستان، بهطور قابلتوجهی بالاتر از میانگین کشوری است و این مسئله باعث شده تا مشاغل غیررسمی و کاذب در این مناطق رشد بیشتری پیدا کنند.
براساس جدیدترین گزارشهای مرکز آمار ایران، بیشتر از نیمی از استانهای کشور نرخ بیکاری بالاتر از ۷.۶ درصد را تجربه کردهاند. به بیان دقیقتر ۱۸ استان در این گروه قرار گرفتهاند. در این میان بالاترین نرخ بیکاری در بین استانهای ایران به کرمانشاه تعلق گرفته است. نرخ بیکاری این استان در سال گذشته ۱۲.۹ درصد بوده است. بعد از کرمانشاه، سیستان و بلوچستان با نرخ بیکاری ۱۲.۲ درصد بیشترین نرخ بیکاری را به خود اختصاص داده است. در رتبه سوم بالاترین نرخ بیکاری استانها نیز خوزستان با ۱۲.۱ درصد قرار گرفته است.
بر اساس این گزارشها، در سال ۱۴۰۳، تنها ۱۵.۴ درصد از جمعیت کشور بهطور روزانه مشغول به کار بوده اند. این آمار نشاندهنده نرخ بالای بیکاری و عدمتناسب میان جمعیت و اشتغال است. علاوه بر این، حدود ۶۰ درصد از اشتغال در بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات غیررسمی است. این نوع اشتغال فاقد امنیت شغلی، بیمه و مزایای قانونی است و بهویژه در مناطق روستایی و مرزی شیوع بیشتری دارد.
مناطق مرزی ایران با پتانسیلهای اقتصادی فراوانی مانند ظرفیتهای صادراتی، نزدیکی به بازارهای کشورهای همسایه و منابع طبیعی غنی، میتوانند بهعنوان مراکز مهم اشتغالزایی مطرح شوند. اما در عمل، این مناطق با مشکلاتی چون کمبود زیرساختها، نبود صنایع تبدیلی و محدودیتهای تجاری مواجه هستند که مانع از بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها میشود.
بر اساس گزارشهای رسمی، در سال ۱۴۰۱، ۱۲۰ شهرستان مرزی در کشور شناسایی شدند که در مجموع حدود ۳۵ درصد از جمعیت کشور را تشکیل میدهند. با این حال، نرخ بیکاری در این مناطق بهطور متوسط ۹.۹ درصد بوده که بالاتر از میانگین کشوری است. این نشاندهنده عدمتناسب میان جمعیت و فرصتهای شغلی در مناطق مرزی است. بررسیهای آماری و تحلیلی از وضعیت این مناطق، بهویژه در استانهایی مانند سیستان و بلوچستان، کرمانشاه، خوزستان، ایلام، کردستان و آذربایجان غربی، چالشهای متعددی این مناطق را در وضعیت هشدار و بحرانی در زمینه توسعه اشتغال قرار داده است.
چالشهای اشتغال در مناطق مرزی
عوامل متعددی در ایجاد چالشهای اشتغال در مناطق مرزی مؤثر هستند. از جمله نبود جادههای مناسب، تأسیسات انرژی و ارتباطات که مانع از جذب سرمایهگذاری و ایجاد صنایع در این مناطق میشود. این در حالی است که مقررات پیچیده و محدودیتهای تجاری با کشورهای همسایه، امکان استفاده از فرصتهای صادراتی را به عنوان راهی برای توسعه اشتغال کاهش میدهد. به این عوامل، کمبود آموزشهای فنی و حرفهای و مهاجرت افراد به مناطق مرکزی به دلیل کمبود فرصتهای شغلی را نیز میتوان اضافه کرد.
در این زمینه به عنوان مثال میتوان به وضعیت سیستان و بلوچستان اشاره کرد که با وجود ظرفیتهای طبیعی و مرزی، همچنان با چالشهای جدی در حوزه اشتغال مواجه است. این استان با نرخ بیکاری بالا، کمبود زیرساختها و رونق مشاغل غیررسمی در سالهای اخیر و به طور متمادی به یکی از مناطق با بیشترین نرخ بیکاری در کشور تبدیل شده است.
آخرین گزارشها از تحولات بازار کار نشان میدهد، نرخ بیکاری سیستان و بلوچستان در زمستان سال گذشته، به ۹.۹ درصد رسیده؛ این رقم گویای ۲.۶ واحد درصد کاهش نسبت به پاییز ۱۴۰۳ و یک واحد درصد کاهش در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از آن است. در حالی که گزارش مرکز آمار، میانگین نرخ بیکاری کشور را در زمستان سال گذشته، ۷.۸ درصد نشان میدهد؛ این رقم حاکی از ۰.۶ واحد درصد افزایش نسبت به پاییز و در مقابل، ۰.۸ واحد درصد کاهش در مقایسه با زمستان ۱۴۰۲ است. به این ترتیب، نرخ بیکاری سیستان و بلوچستان، با وجود روند کاهشی، همچنان ۲.۱ واحد درصد بیشتر از متوسط کشوری است.
در برخی مناطق مانند قصرقند و نیکشهر، وضعیت بیکاری به مراتب وخیمتر است. این وضعیت نشاندهنده عدمتعادل میان جمعیت و فرصتهای شغلی در استان است.
در نبود فرصتهای شغلی رسمی، بسیاری از جوانان و مردان در سیستان و بلوچستان به مشاغل غیررسمی و پرخطر مانند سوختبری، کولبری و قاچاق کالا روی آوردهاند. این مشاغل نه تنها درآمد پایدار و بیمهای ندارند، بلکه با خطرات جانی و قانونی نیز همراه هستند. این وضعیت بهویژه در مناطق مرزی استان، بهعنوان یکی از چالشهای اصلی اشتغال مطرح است.
مطالعه چنین روندی در استانهای مرزی بیانگر آن است که با وجود پتانسیلهای فراوان اقتصادی در مناطق مرزی ایران، عدمتناسب میان جمعیت فعال و فرصتهای شغلی، چالشهای عمدهای را ایجاد کرده است. برای رفع این مشکلات، نیاز به برنامهریزی جامع و هماهنگ میان دستگاههای مختلف دولتی و بخش خصوصی است. با اجرای سیاستهای مناسب، میتوان به توسعه پایدار اشتغال در مناطق مرزی دست یافت و از این طریق، به کاهش نرخ بیکاری و بهبود وضعیت اقتصادی کشور کمک کرد.